01-08-2009, 02:43 PM
حاج ملا هادى سبزوارى متخلص به اسرار در سال 1212 هجرى در سبزوار متولد شد، در حدود هفت هشت سالگى آموزش صرف و نحو را شروع كرد.
ده سال داشت كه پدرش براى انجام مناسك حج، به مكه رفت و هنگام بازگشت از سفر حج در بين راه در شيراز بيمار شد و در همان شهر فوت نمود.
با اينكه مرگ پدر مشكلات و معضلات زيادى را براى اين كودك ايجاد كرده بود، اما فقدان پدر مانع پيشرفت تحصيلى او نشد و ملا هادى با تمامى توان در راه كسب علم و دانش تلاش كرد و پس از مدتى به مشهد مقدس عزيمت نمود و نزد استاد ملا حسين سبزوارى به تحصيل اصول، فقه و درسهاى عربى پرداخت.
در سن بيست سالگى به اصفهان رفت و در حوزه علميه ملا محمد اسماعيل اصفهانى و ملا على نورى حكيمان نامدار و مشهور آن زمان، به تحصيل علم حكمت پرداخت. در مدت هشت سال اقامت در اصفهان، تمام وقت به تحصيل و مطالعه اشتغال داشت به طورى كه جز درس خواندن همه چيز را فراموش مىكرد.
در شرح زندگى اين حكيم بزرگ نوشتهاند: در همان روزهاى جوانى كه وى در اصفهان به تحصيل مشغول بود، از وطن برايش نامه هايى مىآمد، ولى حكيم هيچيك از نامهها را باز نمىكرد، كه مبادا در آنها خبر ناگوارى باشد و سبب حواس پرتى و مانع تحصيل او شود، تا پس از پايان تحصيل كه مىخواست به وطن برگردد، آنها را باز كرد، در يكى از نامهها خبر درگذشت يكى از آشنايان را يافت، اين بود كه شكر خداى را بجاى آورد، كه چه خوب شد زودتر از آن خبر ناگوار مطلع نشده تا سبب لطمه به تحصيل او شود.
سپس به مشهد مقدس بازگشت و در يكى از حوزههاى علمى آن شهر، به مدت پنج سال، به تدريس فقه و اصول و حكمت اشتغال ورزيد.
بعد عازم سفر حج بيت الله الحرام شد، پس از بازگشت از سفر حج به سبزوار رفت و در آن شهر اقامت نمود. ملا هادى سبزوارى تا آخر عمر در سبزوار بود و به مطالعه، تحقيق، تدريس طلاب علوم دينى و تاليف اشتغال داشت.
آثار حكيم حاج ملا هادى سبزوارى عبارتند از:
1 - حواشى بر اسفار اربعه آخوند ملاصدرا.
2 - حواشى بر كتاب: الشواهد الربوبيه.
3 - حواشى بر كتاب: مبدا و معاد ملاصدرا.
4 - حواشى بر كتاب: مفاتيح الغيب ملاصدرا.
5 - شرح مثنوى، مولا جلال الدين رومى.
6 - تاليف كتاب: اسرارالحكم، كه حاوى اسرار عبادات است.
7 - شرح اسماء كه بر اساس آيات قرآن كريم اسماء الهى را شرح داده است.
8 - شرح منظومه. اين كتاب يك دوره علم منطق و فلسفه است، حكيم آن را در اوائل جوانى خود نوشته و منتخبى از كتاب اسفار و ساير آثار ملاصدرإ؛بب$ است. اين كتاب از تاريخ تاليف تاكنون جزو متون درسى حوزههاى علميه مىباشد.
اين كتاب چون از كتابهاى مهم درسى است، بيش از ساير آثار حكيم سبزوارى به چاپ رسيده و فلاسفه و حكماى بزرگى بر آن شرح و حاشيه نوشتهاند.
برخى از شارحين و حاشيههاى منظومه بدين قرار است:
1 - استاد بزرگ، ميرزا ابوالحسن شعرانى.
2 - دانشمند نامدار ايزوتسو استاد دانشگاه مك گيل و ساير دانشگاههاى معتبر، شرح و حواشى و مقدمهاى بر اين كتاب نوشته و به مناسبت صدمين سال درگذشت حكيم حاج ملا هادى سبزوارى، به انگليسى چاپ شده است.
3 - سيد فاضل ميلانى قسمت امور عامه شرح منظومه را با حواشى خود حاجى و تعليقهاى شيخ محمد تقى آملى، چاپ كرده است.
4 - استاد شهيد مرتضى مطهرى نيز شرح منظومه حكيم سبزوارى را در دو مرحله خلاصه و مبسوط شرح داده، و هر دوره، در دو جلد چاپ شده است.
5 - استاد زين الدين (جعفر) زاهدى، منظومه را در سه جلد و 1930 صفحه به فارسى شرح نموده است.
6 - استاد سيد محمد جواد ذهنى تهرانى نيز، منظومه را تحت عنوان: فصول الحكمه، در سه جلد و 1200 صفحه شرح و تفسير كرده است.
اثر ديگر حكيم سبزوارى رسائل است، كه از يازده قسمت از سوالهاى دانشمندان و پاسخ به آنها از سوى حكيم سبزوارى تشكيل يافته، و استاد و حكيم بزرگ، سيد جلال الدين آشتيانى آنرا تصحيح كرده، مقدمه نوشته و در سال 1370 هجرى شمسى به چاپ رسانده است.
اين حكيم بزرگ، در زمينه فقه و اصول و رجال هم تدريس و آثارى داشته، كه متاسفانه روى آنها كارى صورت نگرفته و اقدام به چاپ نشده است!
خصوصيات اخلاقى حكيم سبزوارى را اينطور نوشتهاند:
1 - مطالعه و تلاش پيوسته علمى.
2 - به هدر ندادن وقت و حداكثر استفاده از آن.
3 - پرهيز از نام و عنوان و مظاهر دنيايى.
4 - خوددارى از بند و بستهاى معمول دنيايى.
5 - انتخاب زهد و ساده زيستى.
6 - تامين زندگى از دارايى شخصى و ملك موروثى خود.
7 - خوددارى از نزديك شدن به حكومتها براى بهره بردارى مادى و اندوختن مال و ثروت.
8 - مراقبت از اينكه فرزندانش از عنوان او استفاده نكنند و به جان و مال مردم نيفتند و از اين ناحيه سوء استفاده و فسادى ناشى نگردد.
9 - استفاده از دعاها و ذكرهايى كه از ناحيه ائمه اطهار وارد شده و شيوه حكماء و فقهاء بزرگ هم در مورد رياضت، بر آن استوار بوده است.
10 - حكيم سبزوارى در مشرب عرفان پيرو ملاصدرا و ميرداماد و عرفاى ديگرى بود، كه در شيوه عرفانى خود در چارچوبه شرع و احاديث اهل بيت (ع) حركت مىكردند. ?
اين عالم گرانقدر علاوه بر مراتب علمى و عملى و اخلاقى، در سرودن شعر به زبانهاى عربى و فارسى نيز طبعى روان و شيوا داشت و آثار گرانبهايى از خود به يادگار گذاشت. ديوان شعر اسرار سبزوارى مشتمل بر غزليات، ترجيع بند، رباعيات و ساقى نامه مىباشد و تاكنون چندين مرتبه تجديد چاپ و منتشر گرديده است.
سرانجام حكيم سبزوارى در سال 1289 هجرى در سبزوار، در 77 سالگى بدرود حيات گفت و در همين شهر مدفون گرديد.
