زندگانى چهارده معصوم عليهم السلام، مقدمه، ص: 3
مقدمه مترجم
سيره نبى اكرم صلى اللَّه عليه و آله از عصر آن حضرت مورد توجه مسلمين قرار گرفت، گويند نخستين كسى كه در اين راه قدم برداشت
ابو رافع بوده است، وى در حيات حضرت رسول راجع به جنگ احد و موقعيت نبى اكرم در اين واقعه مطالبى جمع كرد و هم چنين نام گروهى از ياران پيغمبر را كه در اين جنگ به شهادت رسيدند ذكر نموده است در قرن
دوم هجرى كه يك نهضت علمى در جامعه اسلامى پديد آمد گروهى به اين كار دست زدند كه مهمترين آنها
محمد بن اسحاق و محمد بن عمر واقدى است، ابن اسحاق شايد اولين مورخ اسلامى است كه سيره نبى اكرم را بطور تحقيق بررسى كرده و تدوين ساخته است،
مورّخين اسلامى از اين مرد بزرگ بسيار استفاده كرده و در كتب خود از وى به عظمت ياد ميكنند، و نظريات او را در اين موضوع مورد استناد قرار ميدهند.
محمد بن عمر واقدى معاصر
مأمون عباسى بود و در مشرق بغداد شغل قضاء داشت او نيز يكى از مورّخين و محدثين بزرگ است، واقدى در ميان مورّخين مسلمان و
مستشرقين اروپائى شهرت بسيارى دارد و اطلاعات او در سيره نبي اكرم بسيار ارزنده و قابل استفاده است، واقدى براى اينكه اطلاعات خود را كامل كند
تصميم گرفت از تمام نقاطى كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله ديدن كرده و يا در آن مناطق به جنگ پرداخته است ديدن كند، وى پس از اينكه محل غزوات نبى اكرم را بدقت مورد توجه قرار داد و از بيابانهاى بدر و حنين ديدن كرد مغازى خود را تأليف نمود.
در قرن
سوم هجرى يعقوبى، ابو حنيفه دينورى، محمد بن جرير طبرى پا به عرصه وجود گذاشتند، تحقيقات اينان نيز بسيار ارزنده، و در خور اهميت است، تنها سيرهاى كه امروز از آثار قدما مورد استفاده است همين سيره
ابن هشام است، اگر چه سيره ابن هشام نيز از ابن اسحاق گرفته شده، سيره ابن هشام چون در زمان خلفاى بنى عباس تأليف شده در بعض موارد تعصب بخرج داده و حق را پوشانيده است و ليكن با همه اين چند نقصى كه در آن هست باز هم در موضوع خود بىنظير است.
در ميان علماى اماميه رضوان اللَّه عليهم گروهى در اين باب فعاليت داشتهاند البته
ابن اسحاق، واقدى، و يعقوبى هم از علماى شيعه محسوب ميشوند، در بين اصحاب ائمه اطهار گروهى را نام ميبرند كه در سيره و غزوات كتاب تأليف كردهاند، اين مقدمه جاى تفصيل و بحث در اين موضوع نيست، جويندگان به كتب رجال و يا فهرستها ميتوانند مراجعه كنند، يكى از اين دانشمندان و محققين اماميه كه در اين مورد بحث كرده و حق مطلب را ادا كرده است
فضل بن حسن طبرسى رضوان اللَّه عليه است.
زندگى و خصوصيات طبرسى:
فضل بن حسن امين اسلام طبرسى يكى از مفاخر شيعه است و در باره او هر چه گفته شود كم است، طبرسى يكى از محققين بىنظير است كه با گذشت چند قرن هنوز زنده و جاودان است، او در كليه علوم و فنون عقلى و نقلى و معارف اسلامى دست داشته و در هر رشته از فرهنگ و فضيلت متبحر بوده است.
طبرسى
فقيهى ارجمند. اديبى چيره دست، مفسرى بىنظير، مورّخى بيمانند محدثى عاليقدر، متكلمى توانا و نويسنده بزرگ ميباشد، تأليفات اين مرد بزرگ و شخصيت عظيم الشأن و جليل القدر در هر موضوعى از مباحث دينى مورد توجه علماء و محققين گرفته و در تمام اعصار و امصار و در همه شهرها و ولايات محل استفاده و استناد قرار دارد.
با همه شهرتى كه طبرسى دارد و در همه كتب رجال و تذكرهها از نام وى ذكرى هست، با كمال تأسف از خصوصيات زندگى و حتى محل تولد او نيز اطلاعى در دست نيست، و هنوز روشن نشده كه وى در طبرستان و يا تفرش متولد شده و يا در مشهد مقدس چشم به جهان گشوده است، آنچه مسلم است طبرسى در مشهد مقدس طوس زندگى ميكرده و از آنجا به سبزوار مهاجرت كرده است، طبرسى در سبزوار به تدريس و تأليف مشغول بوده تا سرانجام در همين شهر ديده از جهان بسته و جنازهاش را به مشهد مقدس انتقال داده و در آن جا در مقبره قتلگاه به خاك سپردهاند.
نخستين كسى كه در باره طبرسى سخن گفته است
ابن فندق بيهقى در تاريخ بيهق است، وى گويد: طبرس منزلى است ميان قاشان و اصفهان و اصل ايشان از آن بقعت است و ايشان در مشهد سناباد طوس متوطن بودهاند، و مرقد او آنجا است بقرب مسجد قتلگاه و از اقارب نقباى آل زباره بودند رحمهم اللَّه. و اين امام در نحو فريد عصر بود و بتاج القراء كرمانى اختلاف داشته بود و در علوم ديگر بدرجه افادت رسيده و با قصبه انتقال كرد در سنه ثلاث و عشرين و خمسمائة و اين جا (سبزوار) متوطن گشت و مدرسه دروازه عراق برسم او بود و او را اشعار بسيار است كه در عهد صبى انشاء كرده است، در كتاب وشاح بعضى از آن بياوردهام، و از آن جمله اين ابيات است:
الهى بحق المصطفى و وصيّه و سبطيه و السجّاد ذى الثفنات
و باقر علم الأنبياء و جعفر و موسى نجىّ اللَّه في الخلوات
و بالطهر مولانا الرضا و محمد تلاه علىّ خيرة الخيرات
و بالحسن الهادى و بالقائم الذي يقوم على اسم اللَّه بالبركات
أنلنى الهى ما رجوت بحبّهم و بدّل خطيئاتى بهم حسنات
و تصانيف بسيار است او را، و غالب بر تصانيف او اختيارات است، و اختيار از كتب رتبه بلند دارد، فان اختيار الرجل يدلّ على عقله، مثلا از كتاب مقتصد در نحو اختيارى نيكو كرده است بغايت كمال و از شرح حماسه مرزوقى اختيارى كرده است في غاية الجودة، و او را تفسيرى است مصنف ده مجلد و كتب ديگر بسيار، و در علوم حساب و جبر و مقابله مشار اليه بود، توفى بقصبة سبزوار ليلة الاضحى العاشر من ذى الحجة سنة ثمان و اربعين و خمسمائة، و تابوت او را به مشهد رضوى على ساكنها التحية و السلام نقل كردند.
در
«نامه دانشوران» گويد:
اسمش فضل است پسر على بن فضل و لقبش امين الدين وى در علم تفسير از أئمه و در فقه از مجتهدين و در حديث از ثقات معدود ميگردد و از مشاهير مائه ششم هجرى محسوب مىشود، تصانيف او در فن شريف تفسير اشتهار كامل و اعتبار تمام دارد، ترجمه حال اين بزرگوار را صاحب رياض العلماء كه از تلامذه مجلسى دوم رضوان اللَّه عليهما بوده است از همه علماء رجال و تواريخ بهتر نوشته است.
افندى پس از عنوان كردن نام وى گفته:
الشيخ الشهير السعيد و الحبر الفقيه الفريد امين الدين، ابو على، الفضل بن الحسن بن الفضل الطبرسى المشهدى الفاضل العالم المفسر الفقيه المحدث الجليل الثقة الكامل النبيل، صاحب كتاب تفسير مجمع البيان لعلوم- القرآن و جوامع الجامع و غيرهما، اين بزرگوار و پسرش رضى الدين ابو نصر حسن بن فضل صاحب مكارم الاخلاق و پسر پسرش ابو الفضل على بن حسن صاحب مشكاة الانوار و ساير سلسله و خويشاوندانش همه از اكابر علماء بودهاند، از وى جمعى از افاضل روايت حديث نموده و كسب علم فرمودهاند، از جمله است
رضى الدين ابو نصر حسن ابن فضل
علماء رجال
در احوال طبرسى رضوان اللَّه عليه مينويسند كه از جمله روايات شيخ طبرسي
صحيفة الرضا عليه السلام است، و اين صحيفه مباركه قرب هفتصد بيت كتابت دارد فعلا در نزد نگارنده موجود است، احاديث منطويه و اخبار مرويه آن اختصاص دارد به حضرت
امام ابو الحسن على بن موسى عليهما السلام، شيخ طبرسى آن را به سند خود كه متصل مىشود به حضرت مقدس رضوى روايت فرموده، و اخذ روايت آن را در زمانى كه مجاور تربت شريف حضرت رضا عليه السلام بوده نموده، سياقت روايت و اسامى روات آن بر وجهى كه در بدايت اين نسخه لطيفه ضبط شده چنين است:
أخبرنا الشيخ الامام العالم الراشد، امين الدين، ثقة الاسلام، امين الرؤساء، ابو على الفضل بن حسن طبرسى اطال اللَّه بقاه في يوم الخميس غرة شهر اللَّه الأصم رجب سنة تسع و عشرين و خمسمائة، حديث را به شش واسطه از معصوم روايت ميكند، و هكذا ساير احاديثى را كه در صحيفه مقدسه رضويه درج شده نيز به همين سند نقل فرموده است و براى صحيفة الرضا سند ديگرى نيز غير از سند طبرسى وجود دارد كه تفصيل آن را بايد در رياض العلماء مشاهده كرد.
در
«مجالس المؤمنين» گويد:
امين الدين، ثقة الاسلام، ابو على فضل بن حسن طبرسى از بزرگان مفسرين و اركان علماى تفسير است، و تفسير بزرگ وى مجمع- البيان خود دليل بارزى است كه اين بزرگوار در علوم و معارف قرآن در چه پايه بلندى بوده و او را در ميان علماى امت مقامى بسيار ارجمند است.
سيد محسن امين صاحب
اعيان الشيعه گويد:
فضيلت و مقام طبرسى و بزرگوارى و عظمت وى در ميان علماى اماميه روشنتر از اين است كه بيان گردد، وفور علم و دانش و كمالات عاليه وى بر همگان واضح و مبرهن است و كسى را در اين مورد سخنى نيست، وثاقت و عدالت او نيز نزد علماى رجال محرز و مسلم ميباشد، كتاب مجمع البيان بزرگترين شاهد بر وسعت اطلاعات و كمال او است.
در
«نقد الرجال» گويد: طبرسى از ثقات و اجلاء مذهب اماميه بشمار است عدالت و فضيلت و شايستگى وى بر هيچ كس پوشيده نيست، تصانيف و تأليفات او هر كدام در موضوع خود كم نظير و قابل استناد ميباشد، آثار طبرسى در ميان آثار علماى شيعه مانند ستارگان فروزان ميدرخشند.
در
«نقد الرجال» گويد: طبرسى از ثقات و اجلاء مذهب اماميه بشمار است عدالت و فضيلت و شايستگى وى بر هيچ كس پوشيده نيست، تصانيف و تأليفات او هر كدام در موضوع خود كم نظير و قابل استناد ميباشد، آثار طبرسى در ميان آثار علماى شيعه مانند ستارگان فروزان ميدرخشند.
در
«روضات الجنات» گفته:
شيخ شهيد سعيد، و محقق فقيه فريد، امين الدين ابو علي فضل بن حسن طبرسى از فضلاى عاليقدر و محققين ارجمند است، طبرسى در فقه، حديث، تفسير، ادبيات، سر آمد علماى زمان خود بود و در هر دانشى تبحر داشت جلالت قدر و عظمت مقام وى در نزد همگان روشن و واضح است، تفسير مجمع البيان و جوامع الجامع وى از مهمترين آثار علمى هستند كه وفور دانش و كثرت اطلاعات او را بيان ميكنند
محدث نورى در خاتمه
مستدرك چنين گويد: افتخار علماى اعلام و امين ملت اسلام، مفسر بزرگوار، فقيه ارجمند، ابو على فضل بن حسن طبرسى از بزرگان علماء و رجال كامل و با جلالت بشمار است، تفسير مجمع البيان كه از هنگام تأليف تا كنون مورد استفاده مفسرين بوده و تمام جويندگان علوم قرآن از وى استفاده ميبرند از آثار اين عالم جليل القدر است، اين عالم بزرگوار تأليفات ديگرى نيز دارد كه هر كدام در موضوع خود جالب و قابل استفاده ميباشند.
محدث قمى در «الكنى و الالقاب» ميفرمايد:
فضل بن حسن طبرسى كه دوست و دشمن به وفور علم و دانش و فضل و كمال وى گواهى ميدهند يكى از ثقات فقهاء و محدثين عاليقدر است، مجمع البيان يكى از تأليفات اين محقق عظيم الشأن است كه شيخ شهيد در باره آن گويد: مانند اين تفسير نوشته نشده و مؤلف آن از بزرگوارترين افراد علماى اماميه است.
چاپلقى در «الروضة البهية» گويد:
طبرسى از فضلاى اماميه و ثقات جليل القدر است، وى در ميان علماى شيعه به عدالت و وثاقت و جلالت شأن مشهور است، طبرسى داراى تأليفات متعددى است كه از همه مشهورتر مجمع البيان است اين تفسير از بهترين تفاسير محسوب است و در آن تمام علوم و معارف قرآن تشريح شده است، بطور كلى تمام علماى رجال و تذكره نويسان از طبرسى بعظمت و بزرگوارى ياد كردهاند و او را بسيار تجليل و تكريم ميكنند، و اين مقدمه جاى ذكر همه آنها نيست.
فرزندان و احفاد طبرسى:
از فضل بن حسن طبرسى- رضوان اللَّه عليه- فرزندانى به جاى ماندند كه هر كدام در زمان خود مشعل فروزانى بودند، و محيط زندگى خود را روشن ساختند، شيخ طبرسى با سادات آل زباره بستگى و قرابت پيدا كرد و با آنان وصلت نمود،
رضى الدين ابو نصر مؤلف مكارم الأخلاق يكى از فرزندان اوست كه بعلم و كمال و دانش و فضيلت و بزرگوارى و شرافت معروف بود، كتاب مكارم الأخلاق كه در موضوع خود بسيار جالب و بىنظير است از تأليفات اين عالم جليل القدر ميباشد، مكارم الأخلاق مكرر در مصر و ايران چاپ شده و در چاپ مصر تحريفاتى نيز بعمل آمده است.
علي بن حسن بن فضل حفيد مرحوم طبرسى نيز از اجله علماء اماميه است،
كتاب
مشكاة الانوار كه در ميان محدثين اماميه معروف ميباشد از تأليفات منيفه اين عالم جليل و فاضل نبيل است، كتاب مشكاة الانوار نيز در آداب و اخلاق تأليف گرديده
و در واقع ذيلى است كه بر مكارم الأخلاق نوشته شده است، غير از اين دو نفر گروهى ديگر نيز از خويشاوندانش از اكابر علماء بودهاند كه هر كدام در موقعيت خود منشأ اثر گشتهاند.
تأليفات طبرسى:
1-
مجمع البيان في تفسير القرآن، اين كتاب يكى از مهمترين آثار اسلامى و مذهب تشيع است، جويندگان علوم و معارف قرآن از قديم و جديد بر اين تفسير روى آورده و از اين درياى معرفت استفاده ميكنند، اين تفسير مكرر در مصر، لبنان و ايران چاپ شده و اخيرا هم با تصحيح و تنقيح كامل از طرف كتابفروشى اسلاميه چاپ و منتشر شده است.
2-
جوامع الجامع، اين تفسير مختصريست از تفسير مجمع البيان، طبرسي پس از اينكه مجمع البيان را تأليف كرد متوجه شد كه زمخشرى تفسير كشاف را تأليف كرده است، هنگامى كه كشاف را مطالعه كرد تصميم گرفت تفسيرى بنويسد كه جامع هر دو باشد، از اين رو بنوشتن جوامع الجامع پرداخت،
علامه بزرگوار شيخ آقا بزرگ طهرانى دامت بركاته گويد: طبرسى جوامع الجامع را به درخواست فرزندش حسن بن فضل نوشت و آن را در دوازده ماه به پايان رسانيد، تفسير مزبور با مقدمه محققانه حضرت حجة الاسلام و المسلمين قاضى طباطبائى سيد محمد علي در تبريز چاپ شده است.
3- تفسير ديگرى كه شايد
«الكاف الشاف» باشد، اين كتاب كوچكتر از مجمع البيان و جوامع الجامع بوده است، خصوصيات اين تفسير روشن نيست و در حال طبرسى از اين كتاب نام برده شده است.
4-
إعلام الورى بأعلام الهدى- طبرسى اين كتاب را در سيره نبى اكرم و اهل بيت اطهار عليهم السلام تأليف كرده و در آن از تاريخ مواليد و وفيات، دلائل نبوت و امامت خوارق عادات، فضائل، مناقب مكارم اخلاق و محامد آداب آن بزرگواران ذكر نموده است.
5-
الوجيز: اين كتاب نيز در تفسير قرآن است و خصوصيات آن چندان روشن نيست.
6-
النور المبين.
7-
رسالة في حقائق الامور.
8-
العمدة في اصول الدين: اين كتاب بزبان فارسى نوشته شده و در آن اصول و فروع مذهب و فرائض مورد بحث قرار گرفته و شايد رساله عمليه مؤلف باشد.
9-
شواهد التنزيل لقواعد التفضيل: طبرسى در مجمع البيان در ذيل آيه «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ»، از اين كتاب نام برده و بطورى كه از نام كتاب معلوم است بايد در
موضوع امامت باشد.
10-
عدة السفر و عدة الحضر: گروهى اين كتاب را بفرزندش حسن بن فضل نسبت دادهاند.
11-
نثر اللئالى: طبرسي در اين كتاب كلمات امير المؤمنين عليه السلام را به ترتيب حروف معجم مرتب ساخته و بروش «غرر و درر» آمدى آن را مبوب نموده است.
12-
كنوز النجاح و 13-
معارج السؤول
مشايخ طبرسى:
فضل بن حسن طبرسى از جماعتى حديث روايت ميكند كه اينك نام چند نفر از مشاهير رجال حديث و روايت كه در طرق وى آمدهاند ذكر ميشوند:
1- حسن ابن شيخ الطائفة ابو على ملقب به مفيد ثانى.
2- عبد الجبار بن على مقرى ابو الوفاء لؤلؤى.
3- حسين بن ابى الفتح موفق الدين واعظ بكرابادى.
4- حسن بن حسين بن حسن بابويه قمى.
5- عبيد اللَّه بن محمد ابو الحسن بيهقى.
6- محمد بن حسين حسينى جرجانى.
7- عبد اللَّه بن عبد الكريم بن هوازن قشيرى نيشابورى.
تلاميذ (شاگردان) و راويان او:
گروهى از بزرگان و علماى شيعه از طبرسى اخذ حديث كرده و از او روايت ميكنند و اينك نام آنها:
1- حسن بن فضل ابو نصر طبرسى فرزندش.
2-
محمد بن على بن شهر آشوب مازندرانى مؤلف مناقب.
3- على بن عبيد اللَّه منتجب الدين بن بابويه رازى از احفاد شيخ صدوق.
4- سعيد بن هبة اللَّه ابو الحسين قطب راوندى.
5- عبد اللَّه بن جعفر طرشتى از مشاهير محدثين كه اينك مزار آن در طرشت تهران موجود است.
6- شاذان بن جبرئيل قمى.
7- مهدى بن نزار ابو الحمد حسينى قائنى.
8- شرفشاه بن محمد بن زياد افطسى.
9- فضل اللَّه بن على بن عبيد اللَّه ضياء الدين رازى.
طبرس كجاست؟
در اينكه فضل بن حسن طبرسى از طبرستان و يا تفرش بوده و يا بقول بعضى از طبس اختلاف است، ابن فندق بيهقى در تاريخ بيهق او را از تفرش ميداند، البته قول وى كه معاصر طبرسى و از شاگردان او بوده قابل توجه است، و ليكن از طرف ديگر تمام علماء اجماع دارند كه وى از طبرستان بوده است.
نگارنده نيز پس از تفحص در حالات طبرسى عقيده دارد كه وى از طبرستان ميباشد و يا لا اقل با آن جا ارتباط و نسبتى داشته است.
طبرسى در آغاز كتاب اعلام الورى پس از حمد و ثناى پروردگار و درود به حضرت رسول و اهل بيت عليهم السلام
از پادشاه مازندران تجليل و تعظيم ميكند و او را يكى از دوستان اهل بيت معرفى ميكند، اين تعريف از پادشاه مازندران و تقديم كتاب اعلام الورى به آن سلطان، خود بزرگترين دليل است كه وى از طبرستان بوده و با آن ناحيه ارتباط داشته است. و الا چه مناسبت دارد كسى در تفرش متولد شده و در مشهد يا سبزوار زندگى كند و بعد از پادشاه مازندران تجليل كرده و كتاب خود را به آن اهداء كند.
طبرسى پس از چند سطر در تعريف پادشاه مازندران گويد: الاصفهبد الاجل الملك العادل، المؤيد المنصور، شرف الدنيا و الدين، ركن الاسلام و المسلمين، ملك مازندران، علاء الدوله شاه فرشواذكر، ابي الحسن على بن شهريار بن قارن اعلى اللَّه شانه و نصر سلطانه، واحد الدهر، و ثمال اهل العصر، غرة الافلاك الدائرة، و عمدة العترة الطاهرة، شد به ازر الاسلام، و مهد له اسباب المعدلة في الانام، و جعل ايامه للزمان اعيادا و مواسم، و للاقبال مباهج و مباسم.مزار شيخ طبرسى (ره)
وفات طبرسى:
امين الاسلام طبرسى- رضوان اللَّه عليه- در شب عيد اضحى سال- 548- در شهر سبزوار ديده از جهان بست و جنازهاش را به مشهد مقدس انتقال دادند و در مقبره قتلگاه به خاك سپردند، مزار طبرسى اكنون در مشهد مقدس در حاشيه غربى خيابان طبرسى (خيابانى كه بنام وى نامگذارى شده) موجود است و در اين اواخر يكى از مردان نيكوكار ساختمان مجللى بر روى آن ساخته، و در حال حاضر مزار او يكى از مزارات مشهور مشهد مقدس ميباشد كه روزى هزاران نفر از زوار و مجاورين آن را زيارت ميكنند.
موضوع نبش قبر طبرسى:
در نامه دانشوران به نقل از عبد اللَّه افندى مؤلف رياض العلماء گويد: از عجيب امر اين شيخ جليل بلكه از غريب كرامات وى تفصيلى است كه در ميان خواص و عوام از نبش قبر وى اشتهار دارد كه ميگويد: طبرسى را سكتهاى عارض شد، پس چنان دانستند كه درگذشته است، به تغسيل و تكفين و تجهيز وى پرداختند و به خاك سپرده و بازگشتند.
طبرسى در قبر بهوش آمد و با خود عهد كرد كه اگر از اين ورطه خلاصى يابد تفسيرى بر قرآن كريم بنويسد، در اين هنگام نباشى رسيد و طبق معمول خود گور جديد را شكافت و طبرسى را زنده يافت، طبرسى جريان را بوى گفت و او نيز طبرسى را به منزل وى رسانيد، و نباش در اثر موعظه طبرسى از اين كار دست كشيد.
موضوع نبش قبر او را فقط ملا عبد اللَّه افندى نوشته و او نيز اين قضيه را از السنه و افواه گرفته است و به هيچ يك از كتب رجال نسبت نداده است، و لذا صحت آن مورد ترديد بلكه واضحتر بگوئيم اصلى براى آن نيست، در روضات الجنات اين موضوع را به ملا فتح اللَّه كاشانى نسبت داده و گويد اين قضيه براى وى اتفاق افتاده است.
مرحوم
سيد محسن امين(ره) گويد: موضوع نبش قبر طبرسى داستانى است بىاساس و اگر اين موضوع به اين بزرگى اصل داشت مرحوم طبرسى در مقدمه مجمع البيان اظهار ميداشت و يا لا اقل در يكى از تأليفات خود به آن اشاره ميكرد.
سيد محسن امين رضوان اللَّه عليه فرموده:
اين داستان از نظر عقل نيز روا نيست زيرا محال است شخصى بدون تنفس بتواند مدتى در زير خاك زندگى كند، و اين داستان را جز عبد اللَّه افندى كسى قبل از وى ذكر نكرده است.
اهميت اعلام الورى:
اعلام الورى يكى از مشهورترين كتب شرح حال و سيره مرضيه رسول اكرم و اهل بيت اطهار عليهم السلام است،
در اين كتاب مطالبى ذكر شده كه در كتب مشابه آن ديده نميشود.
مرحوم طبرسى كه در هر موضوعى از مباحث دين محقق و صاحب نظر است در اين باب نيز بسيار باذوق و سليقه عمل كرده است، در شرح مطالب نه طريق افراط را پيموده كه خوانندگان را خسته كند، و نه طريق تفريط را در پيش گرفته كه موضوعات را ناقص بگذارد و خواننده چيزى درك نكند.
طبرسى قدس سره اعلام الورى را در چهار ركن تأليف كرده، ركن اول را اختصاص داده به حضرت رسول، دوم را به امير المؤمنين و حضرت زهرا، سوم را به امام حسن تا امام حسن عسكرى و چهارم را به حضرت مهدى عليهم السلام، طبرسى در تنظيم مطالب بسيار دقت كرده و هر موضوعى را در فصل جداگانهاى ترتيب داده است،
وى نخست تاريخ تولد، خصوصيات زندگى هر يك از چهارده معصوم را با اولاد و احفاد آن بزرگواران بيان ميكند، و در شرح حالات حضرت صاحب الزمان بسيار تحقيق كرده و شبهات مخالفين را پاسخ گفته است.
اعلام الورى از روز نخست در ميان علماى شيعه مورد توجه قرار گرفته و همه مؤلفين در كتب خود از آن نقل ميكنند.
علامه مجلسى در مطاوى «بحار الانوار» تمام اين كتاب را نقل كرده و او را يكى از مآخذ معتبر دانسته است، يكى از مطالب شگفت كه انسان را متحير ساخته اين است كه كتابى بنام «ربيع الشيعة» از تأليفات ابن طاوس موجود است كه عينا همين اعلام الورى است بدون اينكه فصول و ابواب آن هم تغيير كرده باشد، جويندگان براى تحقيق در اين موضوع به «الذريعة» رجوع كنند، تا از اين راز عجيب مطلع گردند.
حقير در نظر داشتم كتابى در شرح حال چهارده معصوم تأليف كنم، و ليكن هنگام طبع دوم اين كتاب كه افتخار شركت در تصحيح آن را داشتم، تصميم گرفتم به جاى تأليف مجددى همين كتاب را ترجمه كنم،
زيرا بهتر و كاملتر از اين نميتوان تأليفى انجام داد.
اينك خداوند را سپاسگزارم كه ما را در اين هدف مقدس موفق داشت و ترجمه آن آماده چاپ گرديد، اين اثر ناچيز را به آستان مقدس نبى اكرم و اهل بيت اطهار عليهم السلام تقديم داشته و اميدوارم كه با كرم خود از مخلص به پذيرند و در دو جهان اين بنده را مورد لطف و عنايت خود قرار دهند.
سيد شريف ما جد جناب آقاى حاج سيد اسماعيل كتابچى و اخوان مدير محترم كتابفروشى اسلاميه كه همواره به نشر فضائل و مناقب و آثار اهل بيت عليهم السلام شوقى وافر دارند، اين كتاب را در جزء انتشارات خود قرار دادند، از خداوند مهربان اميدوارم كه به معظم له نيز توفيق خدمتگزارى بيشترى به معارف دينى و نشر علوم و معارف اهل بيت مرحمت كند.
مسجد جواد الائمة- ميدان 25 شهريور- تهران:
عزيز اللَّه عطاردى
