نورآسمان

بخشش طلا و نقره از قيمت باغات

حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام فراوان کارمي‏کرد، و توليد داشت، و باغات زيادي به وجود مي‏آورد، و سپس آنها را مي‏فروخت و پول آن را بين مستمندان تقسيم مي‏کرد.
شعبي مي‏گويد:
روزي که امام علي‏ عليه السلام يکي از باغات را فروخت و طلا و نقره را روي هم انباشت، مستمندان زيادي را ديدم که اجتماع کرده بودند.
حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام با تازيانه‏اي که در دست داشت آنها را به صف مي‏کرد، و همه طلا و نقره‏ها را که چون تَلّي انباشته بود به فقراء بخشيد، و خود با دست خالي به منزل بازگشت.
از اين واقعه بسيار در شگفت شده به منزل آمدم و براي پدرم نقل کردم، پدرم به گريه افتاد وگفت:
پسرم تو امروز بهترين انسان‏ها را ديدي. [1] .
البته اين نکته را هم بايد توجّه داشت که امام علي‏ عليه السلام همراه بابخشش به مستمندان، زندگي زنان و فرزندان خود را نيز تأمين مي‏فرمود، و باغات منطقه «ينبُع» را وقف اهل و عيال خود کرد و به کسي نبخشيد تا خانواده او کاملاً تأمين شده و سربار جامعه نباشند.




-----------------------------------------------------------------------
بخشيدن انگشتر در حال رکوع

عده‏اي از مسيحيان و يهوديان خدمت رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم رسيدند، و يهوديان حاضر در جلسه پرسيدند،
هر پيامبري وصّي و جانشيني دارد، اگر شما پيامبر خدائيد وصيّ و جانشين شما چه کسي است؟
جبرئيل آمد و آيه:
وَ يُعْطوُنَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُوُنْ [1] .
(کسي که درحال رکوع است، صدقه مي‏دهد).
را بر پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم تلاوت کرد، مطلب براي حاضران روشن نبود تا که همراه پيامبر برخاستند و وارد مسجد شدند، فقيري راديدند ازمسجد خارج مي‏شود،
پيامبر خدا خطاب به فقير فرمود:
آيا کسي به تو کمکي نکرد؟
گفت: چرا، آن مرد که دارد نماز مي‏خواند،
وقتي صداي مرا شنيد که از مردم کمک مي‏خواهم، اشاره کرد به سوي او رفتم و در حالي که در رکوع بود، انگشتري را به من بخشيد.
رسول خدا با شگفتي تکبير گفت، و اصحاب هم تکبيرگفتند.
پيامبر رو به مسيحيان و يهوديان کرد و فرمود:
علي‏ عليه السلام که درحال رکوع صدقه مي‏دهد وصيّ و جانشين من است. [2] .




-----------------------------------------------------------------------

بخشيدن غذاي مورد احتياج به فقير

حسن و حسين‏ عليهما السلام مريض شدند، و حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام و فاطمه‏ عليها السلام نذر کردند سه روز روزه بگيرند.
در منزل امام علي‏ عليه السلام نيز غذاي کافي نبود، حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام از شمعون يهودي مقداري پشم گرفت تا تبديل به نخ کرده در قبال آن جو يا گندم دريافت کند.
گندم وآرد تهيّه شد و 5 قرص نان پخته و سفره افطار آماده گرديد.
فضّه نيز در روزه گرفتن شرکت کرد
غروب روز اوّل تا خواستند افطار کنند، فقيري در را کوبيد و تقاضاي غذا کرد
امام علي‏ عليه السلام غذاي خود را به فقير داد
حضرت زهرا عليها السلام و فرزندان بزرگوار و فضّه هم غذاي خود را به فقير بخشيدند.
و اين حرکت ايثارگرانه تا سه روز تکرار شد،
تا آنجا که بدن بچّه‏ها از گرسنگي مي‏لرزيد و چشم‏هاي حضرت زهرا عليها السلام در کاسه سرش فرو رفته بود،
وقتي پيامبر خدا صلي الله عليه وآله وسلم متوجّه گرديد ناراحت شد امّا طولي نکشيد که جبرئيل آمد و بشارت داد:
يارسول اللَّه سوره (هَلْ أتي) به عنوان پاداش اين خانواده نازل شد. [1] .


-------------------------------------------------------------------

بخشيدن همه دارايي‏ها به مستمندان

روزي حضرت زهرا عليها السلام خدمت پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم رسيد، رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم پس از سلام و احوال پرسي، از حالِ علي‏ عليه السلام پرسيد.
حضرت زهرا عليها السلام فرمود:
يا رَسوُلَ اللَّه ما يَدَعَ عَليّ شَيْئاً مِنْ رِزْقِه اِلاّ وَزّعَهُ بَيْنَ الْمَساکينَ
(اي پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم علي‏ عليه السلام از اطعام و غذا چيزي درخانه باقي نمي‏گذارد، هر چه دارد به تهيدستان مي‏بخشد). [1] .
پيامبر اسلام‏ صلي الله عليه وآله وسلم در حالي که خوشحال بود، آن حضرت را به پيروي از امام علي‏ عليه السلام دعوت فرمود.





--------------------------------------------------------------------

اصالت دادن به انفاق اموال

هرگاه ثروتي به دست حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام مي‏رسيد، فقراء و تهيدستان را باخبر مي‏ساخت و پس از جمع شدن، پول‏ها را از دست راست به دست چپ مي‏ريخت و مي‏فرمود:
اي درهم هاي زرد و سفيد مرا گول نزنيد و غير مرا فريب دهيد.
و آنگاه همه آنها را بين محرومين تقسيم مي‏کرد و سپس دو رکعت نماز شکر مي‏خواند. [1] .



---------------------------------------------------------------------

شتاب در بخشش

غروب يکي از روزها اموال فراواني براي امام علي‏ عليه السلام آوردند،
حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام دستور داد فقرا و صاحبان حقوق را باخبر سازيد تا در ميانشان تقسيم کنم.
کارگزاران گفتند:
هم اکنون شب فرارسيده، صبر کنيد تا فردا آنها را تقسيم کنيم.
امام علي‏ عليه السلام فرمود:
تُقْبِلوُنَ أَنْ أَعيشَ اِلي غَدٍ؟
«آيا ضمانت مي‏کنيد که تافردا زنده باشم؟» [1] .
پاسخ دادند: ما هم از سرنوشت خود بي خبريم.
حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام فرمود:
پس تأخير روانيست و دستور داد تا شمعي آوردند و در پرتو نور شمع، همه اموال را به تهيدستان ومحرومان بخشيد. [2] .



-----------------------------------------------------------------
تهيه مسکن براي جوانان

امام علي‏ عليه السلام با کار و تلاش فراوان و توليد مناسب، نياز نيازمندان مدينه را برطرف مي‏فرمود.
سالانه چهل هزار دينار درآمد باغات او بود، که در راه خدا به مستمندان مي‏بخشيد تا براي ازدواج جوانان يا تهيّه مسکن براي بيچارگان، استفاده شود.
حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام در محلّه «بني زريق» مدينه چند خانه ساخت و آنها را به خاله‏هاي خود بخشيد با اين شرط که پس از آنان وقف مستمندان باشد. [1] .


----------------------------------------------------------------

صدقه هاي امام علي‏


پيش از آنکه به ذکر شواهدي از احسان و نيکوکاري حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام بپردازيم، به پاره اي از آيات کريمه قرآن مي‏نگريم که نيکي و احسان آن حضرت را در فضائي عطرآگين مطرح ساخته و مورد تمجيد و ستايش قرار داد
و پاداش بزرگ خداوند را براي اميرمؤمنان‏ عليه السلام وعده داده که جز خدا اندازه آن را نمي‏داند.
در واقعه‏اي که علي‏ عليه السلام و خاندانش، مستمند و يتيم و اسير را طيّ سه روز اطعام نمودند و آنها را برخود مقدّم داشتند.
آياتي نازل شده که بزرگترين منقبت را در عالم هستي بيان مي‏کند و تا روزگار باقي است و زبانها سخن مي‏گويند و کتاب فضيلت ورق مي‏خورد، ياد آن تکرار مي‏شود، که خداوند بزرگ فرمود:
وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلي حُبِّهِ مِسْکيناً وَ يَتيماً وَ اَسيراً اِنَّما نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْکُمْ جَزاءً وَ لا شَکُوراً...
(در حالي که به طعام علاقه فراوان داشتند آن را به فقير و يتيم و اسير مي‏بخشيدند، و مي‏گفتند، همانا شما را اطعام مي‏کنيم براي خشنودي خدا، و در اين راه از شما پاداش و سپاسي انتظار نداريم.) [1] .
مهمّ نيست که امام علي‏ عليه السلام چه مقدار به مستمند محتاج بخشيد. بسيارند مردمي که بيش از اين به ديگران بخشسيده‏اند.
مهمّ آن است که براي خدا و از روي خلوص و بدون هيچ شائبه‏اي انفاق شود،
و آنکه براي اغراض دنيوي يا نام و عنوان و اشتهار ميان مردم انفاق تحقّق نپذيرد.
و نيز فرق است ميان انفاق تمام آنچه را که انسان در اختيار دارد، و بدان شديداً محتاج است و آنکه بخشي از دارائي خود را انفاق مي‏کند.
و آيه:
اِنَّما وَلِيُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ...
(همانا امام و رهبر شما، خدا و پيامبر او، و کساني هستند که ايمان آوردند، نماز را بپاداشتند و در حال رکوع زکات دادند.) [2] .
بيش از ديگر آيات دلالت دارد بر اينکه عمل صالح از نظر خداي بزرگ بستگي به انگيزه و عوامل آن دارد نه حجم و آثار آن.
مهم نيست که بسيارببخشي،
مهم آن است که با چه نيّتي و انگيزه‏اي ايثار مي‏کني
ارزشيابي خداوندي، دائر مدار نيّت است.
بنابر اين هر اندازه قصد تقرّب به خداي بزرگ بيشتر و هدف، جلب رضايت او باشد، پاداش، بزرگ‏تر و بالاتر است.
به برخي از نمونه‏ها توجّه کنيم:
1- از امام صادق‏ عليه السلام روايت شده است، که فرمود:
اميرمؤمنان بيل مي‏زد و زمين آباد مي‏داد که از دسترنج خود هزار بنده آزاد نمود. [3] .
2- ايّوب بن عطيّه حذاء گفت:
شنيدم امام صادق‏ عليه السلام مي‏فرمود:
پيامبر اکرم‏ صلي الله عليه وآله وسلم غنائمي را تقسيم نمود.
زميني به علي‏ عليه السلام رسيد، در آن زمين چشمه‏اي کَند و آبي چون گردن شتر بيرون زد که آن را «يَنْبُع» ناميد.
وقتي به حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام تبريک گفتند پاسخ داد:
اين را وقف مي‏کنم که حجّاج بيت‏اللّه و رهروان راه خدا از آن بهره گيرند و هرگز فروخته نشود و به کسي هبه نگردد، و به عنوان ارث به کسي منتقل نگردد.
پس هر که آن را فروخت يا هبه کرد، بر او لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم باد و خدا انفاق و عمل نيک او را نپذيرد. [4] .
3- احمد بن حنبل در فضائل آورده که محصول زراعت علي‏ عليه السلام چهل هزار دينار بود که آنرا صدقه مستمندان مي‏ساخت. [5] .

4- ابن ابي الحديد مي‏گويد:
سخن گفتن از توجّه امام علي‏ عليه السلام به احسان و انفاق در راه خدا، ما را به ياد روح بزرگ و بخشنده‏اي مي‏آورد که علي‏ عليه السلام بدان ممتاز بود.

انفاق بسيار و بخشش بي‏حساب او گرچه تصويري گويا و صادق از جود و سخاوت حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام است، امّا سيطره عطرآگين وي پرده از روي چهره‏اي ديگر از شخصيّت آن حضرت برمي‏افکند.
آن بزرگوار از باران بر امّت خود بخشنده‏تر بود.
مقصود ما در اينجا فداکاري و جانبازي امام علي‏ عليه السلام در راه پاسداري از رسالت و مسير تاريخي اسلامي نيست که رهگذر قهرماني‏هاي او در تمام جنگ‏هاي اسلام تجلّي مي‏کرد، که اين بحث، کتاب جداگانه‏اي را مي‏طلبد، بلکه مقصد ما در اينجا سخاوت در بذل مال است.
جود و بخشش حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام را، سرسخت ترين دشمن او (معاويه) نيز اعتراف داشت.
با اينکه وي همواره در جهت مشوّش ساختن چهره امام علي‏ عليه السلام در کار دروغ سازي و افترازدن بود.
با اين حال او نمي‏توانست فضيلت جود و سخاي آن حضرت را انکار کند.
مردي به نام «مخفي بن ابي مخفي ضبّي» روزي به معاويه گفت: من از پيش بخيل‏ترين مردم آمده‏ام!
معاوية بن ابي سفيان گفت:
«واي بر تو چگونه مي‏گوئي او بخيل‏ترين مردم است، حال آنکه اگر او خانه‏اي از طلا داشته باشد و خانه‏اي از کاه، طلاي خود را پيش از کاه انفاق خواهد کرد.» [6] .

5- شعبي در وصف حضرت اميرالمؤمنين علي‏ عليه السلام مي‏گويد:
«او با سخاوت‏ترين مردم بود. خصلتي که خدا او را با آن آفريده است، سخاوت وجود بود که هرگز به نيازمندان جواب ردّ نداد.» [7] .